Een duur etentje

duur etentje-2

Wanneer je een erfenis krijgt, dan erf je niet alleen de bezittingen maar ook de schulden. Soms zijn de schulden groter dan de bezittingen. En als je dan de erfenis hebt aanvaard, dan ben je ook voor deze schulden aansprakelijk. Niet alleen met de bezittingen die je hebt geërfd, nee, ook met jouw eigen privégeld!

In zo’n geval kun je de erfenis maar beter verwerpen of in ieder geval beneficiair aanvaarden. De vraag is natuurlijk, wanneer geldt een erfenis als aanvaard. Moet je daarvoor naar de notaris of naar de rechtbank? De keuze om een erfenis (beneficiair) te aanvaarden of te verwerpen moet gedaan worden op de griffie van de rechtbank. Maar pas op. In artikel 192 van boek 4 Burgerlijk Wetboek staat het volgende; Een erfgenaam die zich ondubbelzinnig en zonder voorbehoud als een zuiver aanvaard hebbende erfgenaam gedraagt doordat hij goederen van de nalatenschap verkoopt, bezwaart of op andere wijze aan het verhaal van de schuldeisers onttrekt, aanvaardt daardoor de nalatenschap zuiver, tenzij hij zijn keuze reeds eerder heeft gedaan. Je kunt een nalatenschap dus ook aanvaard hebben zonder dat je daartoe uitdrukkelijk een verklaring hebt afgelegd met alle (ook nadelige)gevolgen van dien!

Deze regel die op 1 september 2016 weliswaar is versoepeld, met als doel de onwetende erfgenaam enige bescherming te geven wanneer er bijvoorbeeld eerst na verloop van tijd schulden boven water komen, heeft de gemoederen behoorlijk bezig gehouden en zal dit ook nog wel blijven doen.

Een regelmatig terugkerend geval in de rechtspraktijk betreft het etentje in verband met het regelen  van de uitvaart. Nadat alles is geregeld besluiten de familieleden om de dag gezamenlijk af te sluiten met een eenvoudig etentje. De kosten worden betaald van de rekening van de erflater/overledene. In een uitspraak van de Hoge Raad uit 2015 stond de vraag centraal of het betalen van dat etentje met geld uit de nalatenschap een gedraging is die zuivere aanvaarding tot gevolg heeft. Het Gerechtshof oordeelde dat de erfgenamen, die door schuldeisers van de erflater werden aangesproken, door deze handeling de nalatenschap zuiver hadden aanvaard. Het Gerechtshof motiveerde dit als volgt: Op grond van het oude erfrecht werd niet als een daad van aanvaarding beschouwd: (…) daden betreffende de begrafenis (…). Naar het oordeel van het hof kunnen de hiervoor vermelde daden ook onder het huidige erfrecht niet aangemerkt worden als een daad waardoor de nalatenschap zuiver wordt aanvaard.

En hiermee werd de deur voor de schuldeisers op het privévermogen van de erfgenamen opengezet. Gelukkig, voor de nietsvermoedende erfgenamen, was de Hoge Raad een andere mening toegedaan. Tot de handelingen die erop zijn gericht de erflater een passende uitvaart te bezorgen, kan een overleg op de sterfdag als hier aan de orde worden gerekend. Het maken van redelijke kosten daarvoor ten laste van de nalatenschap kan dan niet worden aangemerkt als een daad van aanvaarding. De kosten van een maaltijd als de onderhavige kunnen onder omstandigheden tot zodanige kosten worden gerekend. Maar let op de woorden “onder omstandigheden”. Niet alle etentjes vallen hieronder. In dit geval was sprake van een eenvoudige maaltijd en waren de familieleden van ver gekomen. Maar hoe pakt het uit onder andere omstandigheden?

Je bent gewaarschuwd; het zou wel eens een duur etentje kunnen worden.

De executeur

executeur

Als ik kom te overlijden, wil jij dan mijn nalatenschap afwikkelen, mag ik jou tot mijn executeur(testamentair) benoemen? Wie kent deze vraag niet, en wie voelt zich niet vereerd bij zo’n verzoek? Je bent al gauw geneigd om ja te zeggen tegen zo’n erebaan. Zeker wanneer emoties een rol spelen.
Vaak realiseren de erflater en de ja-zegger zich niet wat het executeurschap precies inhoudt en wat daar allemaal bij komt kijken. Maar afhankelijk van het vermogen dat de erflater nalaat en levensverzekeringen die er zijn geweest kan sprake zijn van een zware taak die de nodige deskundigheid vergt.


Want stel dat de overledene een aantal kinderen nalaat en een levensverzekering heeft waarin zijn vriendin als begunstigde wordt aangewezen. Zijn nalatenschap blijkt negatief te zijn, en de verzekering keert € 100.000,00 aan de vriendin uit.
Volgens vaste rechtspraak valt de uitkering niet in de nalatenschap. Staan de kinderen nu met lege handen? Wie betaalt de begrafeniskosten? En hoe zit het met de aangifte erfbelasting? Het kan soms behoorlijk ingewikkeld zijn. En gaat er iets niet goed, dan ligt persoonlijke aansprakelijkheid op de loer. Dat is iets wat de erflater ook niet gewild zal hebben.
Moet je dan nee zeggen tegen een dergelijk verzoek?
Dat hoeft natuurlijk niet. Maar denk niet lichtvaardig over de taken van een executeur en laat je bij de afwikkeling van een nalatenschap goed adviseren!

Overigens volgens de wettekst kan een executeur zijn taak pas aanvaarden na het overlijden van de erflater. Dus afspraken hierover maken tijdens leven is niet eens mogelijk!

Twee soorten erfrecht

DSC_4322

Sommige wetten zijn heel oud. Maar dat geldt niet voor ons huidige erfrecht. Dat dateert van 1 januari 2003. Wat betekent dit dan voor erfenissen die voor 2003 zijn open gevallen? Geldt dan het nieuwe erfrecht, of gelden de oude regels. Of is er overgangsrecht van toepassing.

Het antwoord op die vraag is niet zo makkelijk te geven. Een aantal vragen worden opgelost aan de hand van de “Overgangswet Nieuw Burgerlijk Wetboek” Als uitgangspunt geldt dat het nieuwe Wetboek van toepassing is, tenzij .En hoe kan het ook anders, die “tenzijtjes” leveren in de praktijk nogal eens de nodige problemen op.

Een voorbeeld? Je zult ongetwijfeld wel gehoord hebben van of gelezen hebben over de legitieme portie en de legitimaris.  Wordt een erfgenaam onterfd, dan kan hij aanspraak maken op zijn legitieme portie. Onder het oude recht was de legitimaris erfgenaam en had hij ook allerlei rechten en bevoegdheden die de “gewone” erfgenamen hadden. De legitimaris kon zelfs de door de erflater aangewezen executeur buiten spel zetten. Onder het erfrecht vanaf 2003 is de onterfde legitimaris geen erfgenaam meer en heeft hij slechts een geldvordering op de nalatenschap.

Wat geldt er dan als de onterving plaatsvond in een testament dat onder het oude erfrecht, dus voor 2003, is opgesteld? In een later stadium kom ik daar uitgebreid op terug. Voor nu is het in ieder geval heel belangrijk te weten dat er twee soorten erfrecht zijn, het erfrecht van voor, en het erfrecht van na 1 januari 2003, en dat in een aantal gevallen de oude regels nog steeds van toepassing kunnen zijn.

Van start

 

Wetboek

Is het bijhouden van een blog nog wel van deze tijd? Als je zo de berichten leest op social media of elders op het web, dan kun je daar inderdaad een grote vraagteken bij plaatsen. En toch ga ik van start. Waarom?

Inmiddels ben ik bijna 30 jaar als advocaat en mediator werkzaam in de familierechtpraktijk. Ik heb de nodige opleidingen gevolgd, veel proceservaring op gedaan en mag mij “specialist” noemen. Sinds enige tijd heb ik mijn blik op de juridische horizon echter verruimd. Ik ben in aanraking gekomen met het erfrecht en ben daar zo enthousiast over geworden dat ik daar meer mee wil en kan. Inmiddels is dit zichtbaar in mijn praktijk. Naast de familierecht dossiers liggen er nu ook erfrecht dossiers op mijn buro.

Natuurlijk is het erfrecht voor velen een nare ervaring. Want meestal betekent dit, dat je afscheid van iemand hebt moeten nemen en is er veel verdriet. Dit verdriet kan nog groter worden wanneer je vastloopt bij de afwikkeling van een nalatenschap. Bijvoorbeeld omdat je met schuldeisers wordt geconfronteerd, omdat de belastingdienst een graantje wil meepikken of omdat er verschil van mening bestaat tussen de erfgenamen.

Met deze blog verschaf ik informatie waarmee je een aantal van deze problemen kunt voorkomen, en wat je kunt doen om eventuele problemen op te lossen. Ik leg bepaalde begrippen uit en schets je voorbeelden uit de praktijk. Kom je er zelf niet uit, dan kun je natuurlijk ook contact met mij opnemen.

Met vriendelijke groet,

Jan-Willem van Horssen.

van Horssen & van Ophoven advocaten